سفرههای ایرانی زیر بار لوبیا چیتی خم شدند! افزایش بیش از ۳۰۰ درصدی قیمت لوبیا چیتی، این ماده غذایی محبوب و پرمصرف را از سفره خانوارهای ایرانی بیرون رانده و آن را به کالایی لوکس تبدیل کرده است؛ موضوعی که زنگ خطر جدی برای امنیت غذایی در کشور محسوب میشود.
در حالی که قیمت اکثر اقلام حبوبات در هفته اول اردیبهشت ۱۴۰۴ تغییر محسوسی نداشته، قیمت مصرفی لوبیا چیتی بستهبندی فروشگاهی (۹۰۰ گرمی) با جهشی چشمگیر به ۵۴۰ هزار تومان رسید؛ رقمی که برای بسیاری از خانوارهای ایرانی باورکردنی نیست. پیش از این، همین محصول حدود ۴۰۰ هزار تومان قیمت داشت و در برخی فروشگاهها با تخفیفهای جزئی به دست مصرفکنندگان میرسید. این افزایش قیمت، که در مقایسه با سال گذشته رشدی بیش از ۳۰۰ درصدی را نشان میدهد، مصرفکنندگان را ناچار به تغییر الگوی خرید و جایگزینی با سایر انواع حبوبات کرده است.
این افزایش ناگهانی در شرایطی رخ داده که قیمت سایر اقلام حبوبات مانند لوبیا قرمز (۲۷۰ هزار تومان)، لوبیا سفید (۲۲۰ هزار تومان)، ماش (۹۰ هزار تومان) و لپه (۲۵۰ هزار تومان) بدون تغییر باقی مانده است. همین مقایسه ساده نشان میدهد که لوبیا چیتی از نظر قیمتی فاصله معناداری با سایر حبوبات پیدا کرده است
افزایش قیمت لوبیا چیتی تنها یک تغییر عددی در بازار مواد غذایی نیست؛ بلکه نمادی از روند گستردهتر تضعیف قدرت خرید خانوارهاست. تا چندی پیش، بسیاری از خانوادهها با حذف گوشت و جایگزینی حبوبات، سعی در حفظ تعادل تغذیهای خود داشتند. اما حالا حتی حبوبات نیز از دسترس طبقات متوسط و پایین فاصله گرفتهاند.
روند صعودی قیمتها، بهویژه در اقلامی که زمانی جایگزین ارزانتری برای پروتئینهای حیوانی محسوب میشدند، زنگ خطر مهمی برای امنیت غذایی خانوارهاست. اگر مدیریت بازار محصولات کشاورزی و سیاستهای حمایتی به درستی اعمال نشود، سبد غذایی مردم روز به روز فقیرتر شده و بحران معیشتی شکل عمیقتری به خود خواهد گرفت.
اما واقعیت تلختر برای شهروندان، تغییر اجباری الگوهای مصرف است. بسیاری از خانوادهها که تا پیش از این، لوبیا چیتی را به دلیل طعم مطلوب و پخت سریع انتخاب میکردند، حالا ناچار شدهاند به خرید لوبیا قرمز یا سفید روی بیاورند که هرچند کیفیت و طعم متفاوتی دارند، اما به دلیل قیمت مناسبتر، جایگزین شدهاند. فروشندگان نیز کاهش تقاضا برای لوبیا چیتی و افزایش فروش انواع ارزانتر را تایید میکنند.
افزایش سرسامآور قیمت این محصول از پاییز ۱۴۰۳ تاکنون – یعنی بیش از ۳۰۰ درصد – تنها یک عدد نیست؛ بلکه نشانهای از تشدید فشار اقتصادی بر سفره خانوارهای متوسط و کمدرآمد است. حبوبات که زمانی به عنوان جایگزین ارزانتری برای گوشت در سفرهها جای خود را باز کرده بود، حالا خودش به کالایی دستنیافتنی تبدیل شده است.
مسئولان دلایل مختلفی برای گرانی مطرح میکنند؛ از افزایش نرخ دلار و هزینههای جهانی گرفته تا کاهش واردات و هزینههای بستهبندی. با این حال، از دید شهروندان، آنچه اهمیت دارد توان واقعی خرید است؛ توانی که روزبهروز کوچکتر میشود. دیگر برای خانوادهها مهم نیست که گرانی از کجا آمده، آنچه حس میکنند خالی شدن تدریجی سفرههاست.
از سوی دیگر، خسارات ناشی از سرمازدگی سال گذشته در استان فارس و عدم مدیریت بهموقع بازار، مزید بر علت شد تا محصولی مانند لوبیا چیتی از یک ماده غذایی ضروری به یک کالای لوکس تبدیل شود. افزایش بیسابقه قیمت حبوبات طی چند ماه اخیر، فشار تازهای را بر سفره خانوارهای ایرانی وارد کرده و نشانهای آشکار از تشدید بحران معیشتی در جامعه است.
از دیدگاه کارشناسان اقتصادی؛ افزایش ۳۰۰ درصدی قیمت لوبیا چیتی تنها نمود یک اتفاق اقتصادی ساده نیست، بلکه بازتابی از شرایط معیشتی بحرانی خانوارهاست. خانوادههایی که روزی با حذف گوشت و جایگزینی حبوبات سعی در حفظ حداقلی تعادل تغذیهای خود داشتند، اکنون حتی در خرید ارزانترین منابع پروتئینی نیز دچار تردید شدهاند. از سوی دیگر، در میان وعدههای توجیهی مسئولان درباره دلایل گرانی، آنچه نادیده گرفته میشود، توان واقعی خرید مردم است. برای شهروندی که روزبهروز سفرهاش کوچکتر میشود، دلار، سرمازدگی یا افزایش هزینه بستهبندی، هیچ معنایی ندارد؛ دغدغه او فقط تأمین حداقلهای معیشتی است.
در نهایت؛ اگر روند کنونی ادامه یابد و نظارتی مؤثر بر بازار مواد غذایی اعمال نشود، امنیت غذایی خانوارهای ایرانی بیش از پیش تهدید خواهد شد. کاهش دسترسی به منابع پروتئینی حتی از نوع گیاهی، تبعاتی فراتر از سفرههای خالی خواهد داشت و ممکن است در آینده نزدیک بحرانهای اجتماعی گستردهتری را رقم بزند. امروز بیش از هر زمان دیگری، سیاستگذاری معیشتی دقیق و کارآمد یک ضرورت فوری برای حفظ سلامت جامعه است
فرناز فتحی سرابی مدیرمسئول پایگاه خبری روزنگار البرز
